Ik Jij Wij Samen in onderwijs

Wetenschappelijk is er inmiddels steeds meer bekend over de positieve effecten van respectvol aanraken en massage op het pestgedrag. In steeds meer landen wordt op scholen massage al toegepast als onderdeel van het lesprogramma. Ook in Nederland neemt het aantal scholen toe die dit toepassen.

Verbinding en verbondenheid ervaren

In een pilot op de St. Martinusschool in Vollenhove heb ik zeer succesvol samen gewerkt met de leerlingen van groep 4/5 en hun leerkracht. Mijn doel was niet aanraken en massage aan te leren. Ik wilde het inzetten als één van de instrumenten teneinde de groep meer verbondenheid te laten ervaren. Aanraken en masseren kunnen we immers allemaal, maar hoe ben je ook echt in contact? In het programma wilde ik het accent leggen op contact en de innerlijke houding.

Ik heb een half jaar lang één uur in de week met groep 4/5 en de leerkracht samen gewerkt. Gedurende de lessen ontstond op initiatief van de leerkracht de mooie naam 'Ik, Jij, Wij, Samen'. Die naam staat voor waar het in de kern over gaat in het ervaren van verbinding:

'Zonder ervaring van ‘ik’ geen ‘jij’, zonder ‘ik en jij’ geen ‘wij’, zonder ‘ik, jij en wij’ geen ervaring van ‘samen’.

Het lesprogramma en de teamscholing kan ik geven op scholen en kinderopvangcentra. Ook begeleid en adviseer ik collega's die kinderen begeleiden en/of lesprogramma's op scholen aanbieden. Natuurlijk kunnen elementen uit Ik Jij Wij Samen ook worden geïntegreed in bestaande programma's. Hieronder leest u meer over de inhoud en de achtergrond van Ik Jij Wij Samen. Op de pagina ervaringen leest u referenties en reacties van scholen, leerkrachten en kinderen.

In verbinding samen zijn, spelen en leren

‘Het lichaamseigen oxytocine wordt wel het hormoon van onthaasting, genezing en verbondenheid genoemd. We maken het aan als we ontspannen of in aangenaam gezelschap zijn en door fysiek contact en aanraking. Ons eigen biologische systeem van rust en verbondenheid wordt steeds minder geactiveerd. Die rust en verbondenheid hebben we juist nodig om ziekte te voorkomen én om te kunnen genieten van het leven. Om nieuwsgierig, optimistisch en creatief te blijven.’
(Zweedse hoogleraar fysiologie Kerstin Moberg)

Instrumenten in het lesprogramma zijn oefeningen en spelletjes in beweging, bewustzijn, massage en aanraken.

Het programma is gericht op bevordering van het lichaams- en gedragsbewustzijn bij kinderen en de leerkracht.

Ik, Jij, Wij, Samen – begint bij Ik

In de lessen is veel aandacht voor het IK-bewustzijn. Een kind dat in verbinding staat met zichzelf, leert zichzelf kennen, leert kennen wat in zichzelf leeft (en wat niet!), het ervaart zichzelf.

Van Ik, naar Jij, naar Wij, naar Samen.

Het kind respecteert zichzelf en wordt zelfbewuster. Dat heeft direct zijn weerslag op hoe het omgaat met zijn omgeving en de ander.

Van binnenuit ontwikkelen en verbinden

Het op spelenderwijs leren betekent geen externe controle. De focus is gericht op interne attitudeverandering door bewust te worden van jezelf.

Iemand met wie je je verbonden voelt, (dus in de eerste plaats met jezelf) zul je geen kwaad berokkenen. Dat zal ook zijn weerslag hebben op je omgeving.

In een omgeving waar je je welkom voelt, waar je je thuis en verbonden voelt, zul je geen kwaad doen, zul je geen vandalisme plegen. Een groep waarmee je verwantschap voelt zul je niet vijandig benaderen.

Je ontwikkelt je van binnenuit. Het jonge kind heeft een enorme drang om de wereld te veroveren. Het is nieuwsgierig in zijn ontdekkingstocht. Die drang tot groeien en ontdekken neemt niet af, de kansen om dat vrijuit te kunnen doen wel….

Mensen en mensen-kinderen hebben te maken met  veel hoofdwerk: met het opgroeien en in de huidige maatschappij neemt de mentale belasting toe. Er zijn veel prikkels (computers, social media etc.) en de maatschappij vraagt steeds meer om ‘te voldoen aan’ (denk aan alle regels, voorwaarden, schoolprestaties, etc.). In onze digitale maatschappij is steeds minder sprake van ‘echt’ (authentiek),live en lijfelijk contact.

Het behoeft geen betoog dat we onze kinderen graag ondersteunen en stimuleren om zich te ontwikkelen, om zijn/haar eigen talent te ontdekken en vorm te geven. Als opvoedende omgeving willen we ze begeleiden in hun kind-zijn en naar een gelukkig en zelfstandig leven als jong-volwassene en volwassen mens.

Voor onze kinderen is de mate van geboden veiligheid en ondersteuning in de opvoedende omgeving sterk bepalend in het mogen ervaren van zichzelf. In Ik, Jij, Wij Samen kiezen we niet de ‘hoofdingang’ maar het lichaam als ingang: we kiezen voor voelen en ervaren.

Door bewust aandacht te blijven schenken aan het eigen ‘ik’ en de kinderen dit te helpen ervaren wordt het kind bevestigd in wie hij is. Het programma gaat uit van vertrouwen en eigen draag- en leerkracht. Van het recht op ‘je eigen ontdekkingen’ en ‘je eigen wijze’.

Leven in je lichaam

Leven, ervaren, jezelf zijn, je talenten voelen… kan niet zonder het lichaam. Samen verbinding ervaren… kan niet zonder het lichaam. We leven in ons lichaam, ademen in ons lichaam, zonder lichaam waren we niet ‘hier’.

Hoe meer ‘grond’ (bodem) een kind in zichzelf voelt hoe meer het zich ook autonoom kan verbinden in zijn eigen uniek zijn. Het ervaren van grond in jezelf kunnen we stimuleren. ‘Ik, Jij, Wij, Samen’ werkt met instrumenten die dit bevordert.

Als we gegrond zijn in onszelf kunnen we ook vanaf onze eigen grond in verbinding gaan met de omgeving en de ander.

Vanuit het respect met en voor onszelf, ontwikkelen we ook respect voor onze omgeving en mede-mens. Het bevordert het gevoel van wij en samen. Immers, hoe kun je in contact zijn met de ander als je niet in contact bent met jezelf?

Ik, Jij, Wij, Samen en aanraken/massage

Aanraken en massage (op de kleding) binnen Ik, Jij, Wij, Samen is een hulpmiddel en instrument in voelen, contact en verbinding ervaren. Het is geen doel op zich en geen les. Het gaat niet om leren masseren. Het gaat om verbondenheid ervaren: eerst met jezelf, dan met de ander en elkaar.

De eigen innerlijke houding, naar jezelf en de ander, daar ligt dus de focus. Een directe aanraking met de handen op het lichaam van de ander is een gelegenheid voor de ander om meer besef te krijgen van zijn of haar eigen vorm. Voorwaarde daarin is een liefdevolle aanraking, hiermee wordt bedoeld de innerlijke houding van waaruit er wordt aangeraakt.

Massage wordt gebruikt als een instrument in gronding en contact.

Je raakt aan, maakt contact vanuit jezelf. Niet vanuit uitreiking en dus leunen op de ander. Dan geef je juist geen zelfstandige, autonome boodschap door en dat leidt eerder tot verwarring. Het gaat om contact, echt contact maken en het contact aangaan vanuit jezelf.

In de aanraking ben je aanwezig met wat je nu ervaart en met de ander die nu is wat hij is, niet met hoe de ander zou ‘moeten’ zijn. Je raakt de ander niet aan met de bedoeling iets te veranderen. De aanraking is bedoeld als een gelegenheid voor de ander om zichzelf te ervaren in wat er ook is.

Voor leerlingen én leerkrachten.

We raken elkaar voortdurend aan, spelenderwijs, troostend, in een schouderklop etc. Ook de leerkracht raakt zijn/haar kinderen aan. Met hoeveel gemak mag en kan een leerkracht aanraken? En is er daarbij verschil in sekse?

Ook als de leerkracht van zichzelf het kind vanuit de beschreven, innerlijke en bewuste houding mag aanraken zal hij of zij en het kind dit ervaren als respectvol contact. De leerkracht zal het ook vanuit dit gemak inzetten als er emoties spelen bij het kind.

Verbinding ervaren en pesten

In de lessen van Ik Jij Wij Samen gaan we ervan uit dat er niets mis is met bijvoorbeeld ongemak, verdriet of pijn. We gaan ervan uit dat iedereen zichzelf daarin kan dragen. De eigen draagkracht is niet altijd bewust maar wel als potentie aanwezig, ongeacht leeftijd. Het is die potentie die we aanspreken en niet de onmacht.

Voor het kind is het meer kloppend om te beseffen dat er pijn of verdriet is en dat we daar mee kunnen zijn, dan dat we gaan proberen hier iets weg te krijgen. Het gaat in het contact om de ontmoeting, waarbij ontmoeting inhoudt: de ontmoeting met datgene wat er werkelijk is.

Als we emoties niet toestaan dan zullen ze bevriezen, we houden het vast.

Het betekent ‘inhouden’ en ‘jezelf ophouden’ (iets mag er niet zijn). Dit veroorzaakt klachten en concentratieverlies en gevolg is vaak, rusteloosheid en uiting op of naar de ander. Dan geven we de lading aan de ander, maken de ander verantwoordelijk. Hier is sprake van pestgedrag.

Pesten vindt in veel, zo niet alle gevallen, zijn oorsprong in het inhouden van en niet erkende eigen emoties.

Als we in staat zijn de vastgehouden of ingehouden energie van emoties te erkennen en te bevestigen in onszelf en elkaar dan komt het in beweging. Het maakt bewust, bewust van eigen voelen en gedrag en hoeft niet ingehouden te worden of uitgeleefd te worden op de ander.

Emoties komen en gaan.

Door het erkennen en bevestigen van het kind met zijn emoties verandert er meestal al vanzelf iets. Hoe jonger een kind dit leert hoe meer het kan ervaren dat emoties een natuurlijk karakter hebben, ze komen en gaan.

In een kind dat zich verbonden voelt met zichzelf, groeit en verandert ook de houding mee tegenover zijn omgeving. Dit is zowel geestelijk als fysiek waarneembaar en te voelen. Omdat het kind zich meer verbonden voelt met zichzelf, zich meer ontspannen voelt in zichzelf, voelt het zich ook meer verbonden met de ander.

Ik Jij Wij Samen heeft effect op het welzijn en de ontwikkeling van kinderen, het sociale gedrag en het leefklimaat.

Het kind ervaart meer verantwoordelijkheid voor zichzelf en de ander. Immers, iemand met wie je je verbonden en voor wie je je verantwoordelijk voelt, zal je geen kwaad berokkenen. In een omgeving waar je je thuis voelt, zal je geen vernielingen aanrichten. Een groep waarmee je verwantschap voelt, zal je niet vijandig benaderen.

Ik ben oké, jij bent oké

Ieder kind is anders en jongens zijn anders dan meisjes. Jongens houden meer van actie en beweging, zijn over het algemeen wilder en impulsiever, zoeken uitdagingen en avontuur, zijn meer gericht op competitie en willen dingen onderzoeken. Dit komt deels doordat ze meer testosteron produceren.

In de lessen worden de verschil tussen jongens en meisjes gewaardeerd. Initiatieven uit de groep waarin dit ook tot uiting mag komen, zullen worden gestimuleerd.

In de lessen is er geen sprake van verplichting, wel van eigen ruimte innemen en dit ook stimuleren. We nemen waar wat het kind laat zien, en waarderen dit.  Daarmee bevorderen we ook en geven we ook toegang naar ‘weten wat je fijn vindt’, naar ‘wat klopt voor mij’. Het geeft ook ingang tot gesprek en verdieping en contact in de beleefwereld van het kind, voor de leerkracht 1:1 met de leerling en ook in de groep.

Relatie met visie en missie van de school en lessen sociale emotionele ontwikkeling

Het lesprogramma van Ik Jij Wij Samen zal altijd aansluiten bij het gedachtegoed van de school. De lessen staan in directe relatie met de sociaal-emotionele ontwikkeling van het kind waarin het zich een positief zelfbeeld mag ontwikkelen cq mag behouden en verstevigen.

Met respect voor zichzelf is het ook in staat de ander met respect te benaderen, in een omgeving met aandacht, kunnen spontaan lessen ontstaan, waarin ook de kinderen zelf leidend kunnen zijn en hun bijdrage leveren.

Toepassen en integratie van het geleerde

De oefeningen uit de lessen kunnen direct worden toegepast bijvoorbeeld voor of na een toets, als er onrust is, als er sprake is van pesten, in geval van omgaan met emoties etc.

Het geleerde en de oefeningen kunnen ook direct worden geïntergreerd in andere lessen, zoals bijvoorbeeld bij tekenen, biologie en gym.

Omdat er iets gebeurt met de eigen innerlijke houding van de leerkrachten worden door hun nieuwe manier van communiceren, respons geven en handelen de effecten als vanzelf, op een natuurlijke wijze, ook geïntegreerd in de lessen.

Begeleiding leerkrachten

De lessen worden zo veel als mogelijk samen met de leerkracht gegeven. Daarnaast is er ruimte en tijd voor afstemming en evaluatie.

Leerkrachten worden begeleid om de kwaliteiten van kinderen optimaal te benutten door gebruik te maken van een positief opbouwende didactiek waarbij kinderen verantwoordelijk zijn voor eigen handelen. Ook de eigen kwaliteiten van leerkrachten zullen worden ingezet.

Geen les of lesprogramma is gelijk. Er wordt aangesloten bij 'wat is'. Die houding wordt bij de leerkracht ook meer ontwikkeld door de lessen. Kinderen ervaren daardoor een houding en aanwezigheid van de leerkracht die uitgaat van eigen leer- en draagkracht. Dan worden de kinderen daar ook in (aan)geraakt.

Er is ruime aandacht voor effectief communiceren. Grenzen stellen en goed, actief luisteren zijn belangrijke pijlers.

In het respectvol aanraken ligt het accent op respectvol contact maken. De effecten werken naar twee kanten: naar zowel de aangeraakte/gemasseerde als naar diegene die aanraakt/masseert. Dus respectvol contact van leerkracht met kind en van kind met leerkracht wordt ook gestimuleerd.

In de begeleiding van leerkrachten in het programma is er ook ruimte voor aandacht geven aan eigen gevoelens. Leerkrachten zijn vaak idealisten. Door bewustwording leren leerkrachten anders omgaan met gevoelens van fijn en niet fijn, van druk, stress en het lijf.

Parallel of separaat aan de lessen en bijscholing in kindergroepen, kunnen er lessen zijn voor alleen de leerkrachten. Het biedt tijd en ruimte voor ontspanning en bewustwording, voor mindful worden.

Daarnaast kan gekozen worden voor begeleiding via coaching en intervisie.

Contact

Heeft u als school, opvang of organisatie interesse in het toepassen, integreren of (bij)scholen volgens het gedachtegoed van Ik Jij Wij Samen? Neem dan vrijblijvend contact met me op om de mogelijkheden te bespreken. U kunt bellen of onderstaand formulier invullen.

Contact opnemen

*
*
In dit veld aub geen tekst invoeren. Dit veld wordt gebruikt als manier om geautomatiseerd invullen te detecteren.